Oproep: breng de culturele basis op orde in elke gemeente
datum 24 Mar 2022 geplaatst door Redactie

Oproep: breng de culturele basis op orde in elke gemeente

 

De Raad voor Cultuur heeft op 10 maart 2022 zijn advies ‘De culturele basis op orde. Kunst, erfgoed en media voor iedereen, in elke gemeente, overal in Nederland’ gepresenteerd. Het is aan de vooravond van de gemeenteraadsverkiezingen aangeboden aan de VNG en belicht in het weekblad van deze organisatie. Dus alle nieuwe lokale bestuurders en het culturele veld zijn op de hoogte gesteld van de aanbevelingen. Bij de verkiezingen hebben de lokale onafhankelijke niet landelijk gebonden partijen grote winst geboekt. De vraag is wat dit betekent voor de culturele subsidiëring.

Cultuur is volgens de Raad voor Cultuur van onschatbaar belang. Hij deelt de visie van het kabinet dat de verbindende, inspirerende en prikkelende kracht ervan mensen bij elkaar brengt, uitdaagt en nieuwe perspectieven biedt. Dit zagen we in de coronacrisis steeds opnieuw bevestigd. Inwoners van Nederland misten hun zangkoor, muziekles of slam poetry night, hun bezoek aan openbare bibliotheken, exposities, shows en festivals, hun (vrijwilligers)werk in de culturele of erfgoedsector. Bij het wegvallen van deze vrijetijdsbesteding en expressiemogelijkheden raakten velen geïsoleerd, eenzaam of verveeld. Het grotere ‘samen’, dat mensen verbindt en gemeenschappen smeedt, dat het onderlinge begrip vergroot en debat stimuleert, staat onder druk. De samenleving heeft meer dan ooit behoefte aan gemeenschappelijke grond. Juist kunst, erfgoed en media spelen daarin een rol van betekenis.

De financiële problemen binnen het veld
Hoewel gemeenten hun uitgaven aan cultuur en media na eerdere noodzakelijke bezuinigingen sinds 2017 op peil houden ziet de Raad toch een aantal financiële problemen binnen het veld. Het bedrag per inwoner varieert sterk: van € 12 in kleinere gemeenten tot € 245 in grotere. In de grotere gemeenten gaat echter veel geld naar professionele voorzieningen. Dus over de hele linie is het financieel lastig voor de openbare bibliotheken, amateurkunstverenigingen, lokale omroepen en nieuwe cultuurvormen. Door krappe gemeentelijke subsidiebudgetten is de betaling aan werkenden vaak onder de hedendaagse normen voor eerlijke betaling. De instellingen kunnen financieel niet meedoen met nieuwe economische, maatschappelijke en technologische ontwikkelingen. Er is onvoldoende geld voor het behoud van erfgoed zoals monumentale gebouwen en traditionele uitingen.

Na corona nú investeren in basisvoorzieningen
De Raad constateert dat de coronasteun onvoldoende terecht is gekomen bij amateurkunst, cultuureducatie, lokale media en de vele freelancers in de sector, waardoor uitstroom van werkenden en sluiting van organisaties dreigen. Het weefsel was vaak al dun en wordt nog dunner. De Raad vindt dit een grote zorg. Culturele en maatschappelijke ontplooiing plus vrijetijdsbesteding zijn in ons land immers een basisrecht. In de Nederlandse Grondwet (artikel 22) is vastgelegd dat de overheid hier voorwaarden voor dient te scheppen. Dat betekent in de ogen van de Raad dat een aantal basisfaciliteiten op het vlak van amateurkunst, cultuur(educatie) in en rond de scholen, openbare bibliotheken en lokale media  (zie het advies van de Raad) voor iedere Nederlander beschikbaar moet zijn. Dit in relatie met erfgoed zoals archeologie, monumenten en volkscultuur  plus in veel (vooral grotere) gemeenten ook met andere cultuurinstellingen van professionals. Een gemeente  kan ten behoeve van dit alles samenwerken met buurgemeenten.

Tips voor lokaal te maken afwegingen
In het maken van afwegingen over welke kunst, erfgoed en media in welke mate te financieren, dienen gemeenten volgens de Raad het hele culturele ecosysteem in ogenschouw te nemen. De vraag ‘wat kan de gemeente betekenen voor het culturele veld’ kan daarbij niet los worden gezien van de vraag ‘wat betekent het culturele veld voor de gemeente en haar inwoners?’ De Raad benadrukt ter afsluiting nogmaals dat deze sectoren in de huidige moeilijke tijd voor alle inwoners van Nederland van het allergrootste belang zijn.

Kennispunt en Platform onafhankelijke lokale politieke partijen
36% van de gemeenteraadszetels wordt na de verkiezingen van 16 maart jl. ingenomen door zogeheten onafhankelijke lokale politieke partijen. Een landelijk Kennispunt ondersteunt hen. In het dossier cultuur van deze organisatie wordt o.a. gemeld dat de gemeente wettelijk verantwoordelijk is voor een bibliotheekvoorziening en lokaal erfgoed. Daarnaast kan een lokale overheid zelf kiezen hoe zij bewoners op andere manieren met kunst en cultuur laat kennismaken, bijvoorbeeld via theater, tentoonstellingen en cultuureducatie. Er wordt gesteld dat veel gemeenten vinden dat culturele voorzieningen de aantrekkelijkheid als woonplaats vergroten. Culturele activiteiten kunnen tevens positief bijdragen aan de ontwikkeling en het welzijn van jongeren. Bij dit alles kan het gaan om structurele subsidies aan lokale instellingen, maar ook om bijvoorbeeld een subsidieregeling voor evenementen. Aanvullend kan de gemeente gelden beschikbaar stellen om makers te financieren.
Daarnaast bestaat Onafhankelijke Politiek Nederland als platform van provinciale partijen die op hun beurt weer een aantal lokale partijen ondersteunen. Men gaat uit van de kracht van de regio, inclusiviteit en solidariteit. In de gekozen thema’s en de halfjaarlijkse publicaties over specifieke onderwerpen met behulp van externe onderzoeksbureaus is cultuur geen expliciet aandachtspunt. 

Echt voor Barendrecht
Lokale partijen hebben allerlei soorten, maten en opvattingen. Het meeste opzien heeft Echt voor Barendrecht gebaard, die op 16 maart jl. 20 van de 29 gemeenteraadszetels binnenhaalde. Men heeft een  tienpunten plan, één daarvan handelt over cultuur. Het zou een voorbeeld voor andere lokale partijen kunnen zijn. De partij wil een historisch gebouw met architectuur uit de Wederopbouw periode dat eerder een school en culturele ontmoetingsruimte was, als gemeentelijk monument aanwijzen terwijl andere partijen het willen platgooien. Na renovatie kan het accommodatie bieden aan belangrijke sociaal-maatschappelijke en culturele partners zoals de harmonievereniging plus de stichtingen KunstCreatiefBarendrecht (beeldend/creatief) en CultuurLocaal (muziek/dans/drama).